Hoş geldiniz! Goy olarak bu yazımızda “Sıfat fiil nedir ve örnekleri nelerdir” hakkında kapsamlı bilgiler paylaşıyoruz.
Kayseri’nin Soğuğunda Öğrendiğim Bir Şey: Sıfat Fiil
Kayseri’de yaşayan biriyseniz sabah ayazının insanın içine nasıl işlediğini bilirsiniz. Hele bir de geceden kalma düşünceleriniz varsa, o soğuk daha sert vuruyor yüzünüze. Geçen kış tam da böyle bir sabaha uyanmıştım. Camın kenarında duran defterime uzun uzun bakıyordum. Yazmak istiyordum ama içimde dolaşan şeyin ne olduğunu tam anlatamıyordum.
İnsan bazen sadece üzülmez çünkü. İnsan aynı anda hem kırılır, hem umut eder, hem de geçmesini bekler.
O gün elimde kahve kupasıyla otururken eski Türkçe defterlerimi karıştırmaya başladım. Üniversite yıllarından kalmış notlar… Kenarları kıvrılmış sayfalar… Üzerinde aceleyle alınmış cümleler…
Bir sayfada büyük harflerle şunu yazmışım:
Sıfat Fiil Nedir?
Bir fiilin sıfat görevinde kullanılmasına sıfat fiil denir. Yani hareket bildiren bir kelime, cümlenin içinde bir ismi nitelemeye başlar.
Defterin kenarına örnekler de yazmışım:
Ağlayan çocuk
Gelecek günler
Kırılmış kalp
Bekleyen insanlar
O an tuhaf bir şekilde içim burkuldu. Çünkü hayatımın tam ortasında duran şey aslında buydu: bekleyen insanlar…
Ben de bekliyordum.
Bir Kelimenin İnsanı Ağlatması Normal mi?
O sabah annem mutfaktan seslendi:
“Çayın soğuyacak.”
Ben ise hâlâ “bekleyen” kelimesine takılı kalmıştım. Çünkü sıfat fiiller sadece dil bilgisi konusu gibi görünse de aslında insanın hayatında sürekli kullandığı şeylermiş.
Bekleyen otobüs.
Giden insanlar.
Dönen hatıralar.
Susmayan düşünceler…
Bir anda kendi hayatımın da sıfat fiillerle dolu olduğunu fark ettim.
Belki kulağa saçma geliyor ama insan bazen bir dil bilgisi konusunun içine kendi kalbini sıkıştırabiliyor.
Sıfat Fiil Ekleri Nelerdir?
Defterimde altı çizili şekilde sıfat fiil ekleri yazıyordu:
-an / -en
-ası / -esi
-mez / -maz
-ar / -er
-dik / -dık / -duk / -dük
-ecek / -acak
-miş / -mış / -muş / -müş
Örnekler de vardı:
Gülen çocuk
Okunacak kitap
Bitmiş hikâye
Geçmez acı
“Geçmez acı…”
O örneği görünce istemsizce durdum. Çünkü bazı acılar gerçekten geçmiyor sanıyorsunuz. Sonra bir gün geçmese bile hafiflediğini fark ediyorsunuz.
İnsan büyürken bunu öğreniyor galiba.
Otobüste Yanıma Oturan Kadın
Bir hafta sonra şehir merkezine gitmek için otobüse bindim. Hava kapalıydı. Kayseri’nin gri gökyüzü insanın içine çöken türden bir renge sahip bazen.
Cam kenarına oturup kulaklığımı taktım. Ama müzik bile iyi gelmiyordu.
Yanıma yaşlı bir kadın oturdu. Elinde eski bir poşet vardı. Sürekli dışarı bakıyordu. Sonra bana dönüp şöyle dedi:
“Evladım, şu inecek durakta bana haber verir misin?”
İnecek…
Bir anda beynimde yine aynı şey oldu. Bir kelime beni başka yere götürdü.
“İnecek durak.”
Buradaki “inecek” kelimesi sıfat fiildi. Çünkü durak ismini niteler hâle gelmişti.
Kendi kendime gülümsedim.
Kadın bunu fark edip sordu:
“Niye güldün?”
“Bir şey hatırladım,” dedim.
Aslında hatırladığım şey sadece Türkçe değildi. Kendimdi.
Eskiden daha umutlu oluşumu hatırlıyordum.
Sıfat Fiil Örnekleri
Otobüste giderken telefonuma not almaya başladım:
Yıkılmış bina
Sevilen insan
Bitecek yol
Açılan kapı
Kapanmayan yara
Özlenen şehir
Beklenmedik haber
Son örneği yazınca durdum.
“Beklenmedik haber…”
Çünkü hayat bazen tam olarak bu oluyor.
Bir telefon geliyor.
Bir mesaj düşüyor.
Bir insan gidiyor.
Ve her şey değişiyor.
Eski Bir Defterin İçinde Saklanan Duygular
Akşam eve dönünce yine günlük yazmaya başladım. Zaten uzun zamandır en yakın arkadaşım defterler olmuştu. İnsan herkese anlatamıyor bazı şeyleri.
Bazı geceler sadece yazıyorsunuz.
Ben de yazdım:
“Bugün otobüste yaşlı bir kadın yanıma oturdu. Bana ineceği durağı sordu. Ben ise küçücük bir kelimenin içinde kayboldum.”
Sonra düşündüm…
Sıfat fiiller aslında hayatın fotoğrafını çekiyor gibiydi.
“Ağlayan çocuk” dediğiniz an sadece bir çocuk değil, bir duygu da görüyorsunuz.
“Yıkılmış ev” dediğinizde sadece bina değil, bir hikâye hissediyorsunuz.
Dil bazen insanın kalbine sandığından daha yakın oluyor.
Sıfat Fiil ile İsim Fiil Arasındaki Fark
Üniversitedeyken bunu sürekli karıştırırdık. Ben de yıllar sonra yeniden okuyunca gülümsedim.
Sıfat fiil, bir ismi niteler.
Örneğin:
Gülen çocuk
Burada “gülen” kelimesi çocuğu anlatıyor.
Ama isim fiilde durum farklı:
Gülmek güzeldir.
Burada “gülmek” artık isim görevinde.
Bunu düşünürken aklıma eski sevgilim geldi. Beraber ders çalıştığımız günler… Sürekli kahve içip sınav stresinden şikâyet ederdik.
Şimdi birbirimizin hayatında yokuz.
Ama bazı anılar insanın içinden tamamen çıkmıyor.
Bitmiş ilişki…
Bak, yine sıfat fiil.
Gece Yarısı Balkonunda Kurduğum Cümleler
Kayseri geceleri sessiz olur. Özellikle kışın… Balkon kapısını açınca yüzünüze sert bir rüzgâr çarpar.
O gece montumu giyip balkona çıktım. Sokak lambaları sarı sarı yanıyordu. Uzakta geçen arabaların sesi geliyordu.
İçimde garip bir boşluk vardı.
İnsan 25 yaşında olunca her şeyi çözmüş olacağını sanıyor. Ama gerçek öyle değilmiş.
Hâlâ korkuyorsunuz.
Hâlâ kırılıyorsunuz.
Hâlâ geceleri bazı mesajları tekrar okuyorsunuz.
Telefonumun not kısmına şunu yazdım:
“Beklenen hayat bazen gelmiyor.”
Sonra düşündüm…
“Beklenen” yine sıfat fiil olmuştu.
Galiba ben artık dünyaya böyle bakıyordum.
Cümle İçinde Sıfat Fiil Kullanımı
Sıfat fiillerin en önemli özelliği isimden önce gelerek onu nitelemesidir.
Örnekler:
Koşan çocuk eve girdi.
Okunmuş kitap masadaydı.
Yapılacak işler beni korkutuyordu.
Ağlamayan insan yoktur.
Geçmiş günleri özlüyorum.
Son cümle içimi acıttı biraz.
“Geçmiş günler…”
Bazı günleri gerçekten özlüyorum. Üniversite çıkışı edilen boş muhabbetleri… Gece yarısı yenilen mantıları… Kar yağarken yürümeyi…
İnsan geçmişe dönmek istemiyor belki ama bazı hisleri tekrar yaşamak istiyor.
Babamla Yaptığım Sessiz Konuşma
Babam duygularını çok belli eden biri değildir. Ben ona hiç benzemem bu konuda. Ben üzülünce susamam. İçimde ne varsa yüzümden anlaşılır.
Bir akşam salonda otururken bana şöyle dedi:
“Son zamanlarda çok düşünüyorsun.”
Gülümsedim.
“Belli oluyor mu?”
“Oluyor.”
Sonra televizyona bakmaya devam etti. Ama birkaç dakika sonra hiç beklemediğim bir şey söyledi:
“İnsan bazen toparlanmak için yalnız kalır.”
Toparlanan insan…
İçimden bunu düşündüm.
Çünkü artık her cümlede sıfat fiil arıyordum istemsizce.
Ama o an dil bilgisinden daha önemli bir şey vardı.
Babam haklıydı.
İnsan bazen gerçekten yalnız toparlanıyor.
Sıfat Fiil Konusunu Kolay Anlama Yöntemi
Benim öğrendiğim en kolay yöntem şu olmuştu:
Bir kelime hem fiil anlamı taşıyorsa hem de bir ismi açıklıyorsa büyük ihtimalle sıfat fiildir.
Örneğin:
Koşan adam
“Koşmak” fiilinden gelir ama adamı niteler.
Yazılacak mektup
“Mektup” kelimesini açıklıyor.
Solmuş çiçek
“Solmak” hareketinden türemiş.
Yani hareket devam ederken kelime sıfat görevine geçiyor.
Aslında insanlar da biraz böyle değil mi?
Kırılmış insan.
Bekleyen insan.
Susmuş insan…
Bir yaşanmışlık geliyor ve seni değiştiriyor.
Bu yazımızın sonunda sizi yalnız bırakmıyoruz; “Sıfat fiil nedir ve örnekleri nelerdir” hakkında aklınıza takılan her şeyi Goy üzerinden sorabilirsiniz.
Bir Dil Bilgisi Konusundan Fazlası
Şimdi dönüp bakınca sıfat fiilin benim için sadece okul konusu olmadığını fark ediyorum. Çünkü bazı kelimeler insana kendi hayatını gösteriyor.
“Ağlayan çocuk” derken çocukluğunu…
“Bekleyen yolcu” derken yalnızlığını…
“Gidecek insan” derken kaybetme korkunu düşünüyorsun.
Belki de bu yüzden dil denen şey bu kadar güçlü.
İnsan bazen anlatamadığı duyguyu bir ekin içinde bulabiliyor.
Şu an bu satırları yazarken odam sessiz. Çayım yine soğudu. Dışarıda rüzgâr var. Masamın üstünde açık duran defterde yarım kalmış cümleler duruyor.
Ama içimde uzun zamandır ilk kez hafif bir umut hissi var.
Çünkü hayat tamamen düzelmese bile insan kendini anlamaya başlayınca biraz iyileşiyor.
Ve galiba ben son zamanlarda kendimi yeniden tanımayı öğreniyorum.
Tıpkı yıllar sonra yeniden karşıma çıkan o kelimeler gibi…
Bekleyen.
Geçmeyen.
Gülen.
Yaşayan.
Devam eden…